- ایمان

امیرالمؤمنین اولین کسی است که رسول خدا را تصدیق کرد و به او ایمان آورد و به نماز او اقتدا کرد. حضرت جایگاه خود و یاران پیامبر را چنین توصیف می‌کند: « ما پیوسته و پی‌گیر در کنار رسول خدا(ص) با پدران و فرزندان و برادران و عموهای خود ‌می‌ جنگیدیم و این امر جز افزودن بر ایمان‌ و پذیرش و فرمانبرداری بیشتر حق، پیامدی نداشت.»

-  موقعیت سنجی

با اینکه امت پیامبر(ص)، پس از وفات آن حضرت، در امر خلافت، گرفتار اختلاف شدند و امانتی که پیامبر به دست علی(ع) سپرد، توسط افراد کینه‌ توز غصب شد، اما علی(ع) با موقعیت‌ شناسی، صبر را بر تقابل ترجیح داد و با سکوت در مقابل فتنه و آشوب ایستاد تا  دین رسول الله بماند.

حضرت در نامه ‌ای به مردم مصر، جریان سقیفه را توضیح می‌ دهد: «مردم را دیدم پیرامون دیگری گرد آمده ‌اند و با او بیعت می ‌کنند. دست از هرکاری برداشتم و بیعت نکردم تا آنگاه که دیدم بازگشتگان از اسلام بازگردیده، به نابودی دین محمد(ص) فرا می‌خوانند، لذا ترسیدم که اگر به یاری اسلام و مسلمانان برنخیزم در ساختمان آن شکستگی و رخنه ‌ای ببینم، یا آن را سراسر ویران بیابم که مصیبت چنین پیشامدی بر من، بسی گرانتر است تا از دست رفتن سرپرستی شما که بی ‌گمان بهره‌ روزهایی اندک است.»
 
-  خلوت ‌گری عشق علی(ع)

امیرالمؤمنین(ع) با همه عظمت و بزرگی، در خلوت خود به درگاه خدا رو ‌می ‌آورد و با او خلوت و زمزمه می ‌کرد و چنین با خدا می ‌گفت: «خدایا، گناهی را از من بیامرز که تو از من بدان داناتری. پس اگر بازگشتم، تو هم با آمرزش بر من بازگرد. خدایا گناهی را از من بیامرز که از درونم وعده کردم و بدان وفا کردنی در نزد من برایش نیافته ‌ای. خدایا، گناهی را از من بیامرز که به زبانم خواسته ‌ام به سوی تو تقرب بجویم، سپس قلبم با آن مخالفت کرده ‌است. خدایا سخنان بیهوده، خواسته ‌های ‌ناروای دل و لغزش ‌های زبان را از من بیامرز.»
 
- هدایت ساختن مخالفان

خوارج و اهل نهروان از معاندان و مخالفان جدی حضرت علی(ع) بودند که با روش‌های مختلف با آن حضرت مخالفت می کردند،  ولی امام علی(ع) در تعلیم، هدایت و آگاه سازی آنها کوتاهی نکرد و در نامه‌ ها و خطبه‌های خود آنها را به انحرافاتشان گوشزد می کرد .

تدریس و آموزش اخلاق اسلامی

حضرت علی(ع) مانند سایر زما‌مداران نبود که تنها به حکومتداری خویش بیندیشد و از هدایت‌ گری که مهم ‌ترین وظیفه‌ امامان است، غفلت نماید. به همین دلیل، نهج ‌البلاغه، سرشار از رهنمودهای اخلاق نظری و عملی است. بیانات اخلاقی امام به جهان‌بینی و فرجام شناسی آن حضرت وابستگی معناداری دارد.

غیبت نمودن مردم، لجاجت، خصومت، خشم، حسد، خودپسندی، حرص، کبر، آزمندی، دنیاپرستی و تنگ نظری نمونه ‌هایی از اخلاق ناپسند است که امام بدان پرداخته است.

خوش ‌خویی، در اختیار بودن زبان، اقدام کردن به کارهای پسندیده، صبر و پایداری، راستی در گفتار، فروتنی، دانش و بردباری نیز نمونه ‌هایی از درسهای اخلاق پسندیده امام علی(ع) هستند.
 
-  تبیین فلسفی و عقلی حقایق

امام علی(ع) در بیان حقایق الهی تنها به ذکر چند توصیه‌ اخلاقی اکتفا نمی ‌کرد بلکه با روش عقلی و استدلالی به توصیف آنها می ‌پرداخت. برای نمونه، برای اثبات وحدت ذاتی و تجزیه ناپذیری حق تعالی می ‌فرماید: «هر آنکه خدا را توصیف کند و صفاتش را زاید بر ذات بداند او را دو چیز انگاشته و هرکس او را دو چیز می ‌ا‌نگارد برای او جزء قائل شده و قائل به جزء، خدا را درست نشناخته است و کسی که خدا را درست نشناسد به سوی او اشاره می ‌کند، کسی که به او اشاره کند او را در مکانی محدود دانسته است و هر که او را محدود بداند او را شمرده و خدا منزه از این نسبتها است.» اسلوبی که امام علی(ع) در مسائل توحیدی بیان می ‌کند، کاملاً عقلی و استدلالی است.

امام(ع) درباره‌ شناخت خداوند، تصریح می‌ کند که «حق تعالی با حواس درک نمی ‌گردد و به مردم، قیاس و تشبیه نمی ‌شود. کیفیت خردها توان اندازه ‌گیری او را ندارند و افکار و تخیلات از حریم کبریایی او دور هستند. «چشم‌ها و حواس او را نمی ‌بینند، ولی دلها در پرتو ایمان واقعی و اخلاص، هستی او را درک می‌ کنند، خداوند با اوصاف لطافت، غلظت و حجم توصیف نمی‌شود. ظاهر است اما به طور مستقیم دیده نمی‌شود، وجودش متجلی است .      

1- فضیلت ماه رمضان

رمضان ، ماهی است که در آن قرآن فرو فرستاده شده است ؛ [ کتابی ] که مردم را راهنما و[ در بر دارنده ] نشانه های آشکار هدایت ومیزان تشخیص حق از باطل است .  سوره مبارکه بقره آیه 185

درهای آسمان در شب اول ماه رمضان گشوده می شود وتا آخرین شب این ماه بسته نمی شود.   پیامبر اکرم (ص)

بدبخت واقعی کسی است که  این ماه را پشت سر گذارد و گناهانش آمرزیده نشود .     پیامبر اکرم (ص)

رمضان ، رمضان نامیده شد ؛ زیرا گناهان را می سو زاند .       پیامبر اکرم (ص)

خداوند ماه رمضان را میدان مسابقه ای برای آفریدگان خود قرار داده تا با طاعتش برای خشنودی او از یکدیگر پیشی گیرند .  امام حسن (ع )

  ۲-روزه

ای مومنان ! روزه بر شما مقرر شده است ؛ همچنان که بر پیشینیان شما مقرر شده بود ، شاید که پرهیزگار شوید .  تحف العقول ص 236

روزه سپری است در برابر آتش       پیامبر اکرم (ص)

برای هر چیزی زکاتی است وزکات بدن ها روزه داری است .      پیامبر اکرم (ص)

روزه بگیرید تا تندرست باشید .      پیامبر اکرم (ص)

روزه دل ، اندیشیدن به گناهان ، برتر است از روزه شکم ؛ یعنی غذا خوردن    امام علی (ع)

3 -تلاوت قرآن

کسانی که کتاب [ آسمانی ] را به آنها دادیم ،[و] آن را چنان که شایسته آن است می خوانند ، ایشان اند که به آن ایمان دارند . سوره مبارکه بقره ، آیه 121

در ماه رمضان قرآن بسیار تلاوت کنید .      پیامبر اکرم (ص)

هرگاه فردی از شما دوست داشته باشد که با پروردگارش سخن بگوید ، قرآن بخواند .     پیامبر اکرم (ص)

از خواندن قرآن غافل مشو ؛ زیرا قرآن دل را زنده می کند و از فحشا وزشت کاری وستم بازمی دارد .   پیامبر اکرم (ص)

4- دعا واستغفار

دعای روزه دار ردّ نمی شود .     پیامبر اکرم (ص)

خداوند در هر شب ماه رمضان می گوید :« به عزت وجلالم سوگند ، به فرشتگان فرمان داده ام درهای آسمان را بر روی بندگان دعا کننده من بگشاید ».     پیامبر اکرم (ص)

ماه رمضان ماه استغفار ، ماه روزه وماه دعا است .  پیامبر اکرم (ص)

ماه خدا به سوی شما روی آورده است ...  جان شما در گرو اعمال شما است ؛ پس آن را با استغفار آزاد کنید . پیامبر اکرم (ص)

دعای شما در این ماه به اجابت می رسد .  پیامبر اکرم (ص)

بر شما باد در ماه رمضان به بسیاری استغفار ودعا  .  امام علی (ع)

در ماه رمضان جز به دعا وتسبیح واستغفار وتکبیر لب نمی گشود .  امام سجاد (ع)

5- شب های قدر

هر کس شب قدر را احیاء بدارد ، تا سال آینده عذاب از او برداشته می شود .  پیامبر اکرم (ص)

هر کس از روی ایمان وبرای رسیدن به ثواب الهی ، شب قدر را به عبادت بگذراند ، گناهان گذشته اش آمرزیده می شود .  پیامبر اکرم (ص)

قلب ماه رمضان شب قدر است .  امام صادق (ع)

هر که فاطمه را ، آن گونه که سزاوار است ، بشناسد ، بی تردید شب قدر را درک کرده است .  امام صادق  (ع)

مقدرات در شب نوزدهم تعیین ، در شب بیست ویک تایید ودر شب بیست وسوم [ ماه رمضان ]  امضا می شود . امام صادق (ع)